Phụ phí vận tải biển tăng: nhiên liệu và rủi ro đẩy giá trọn gói leo thang (tháng 3/2026)

Phụ phí cụ thể: khởi đầu từ nhiên liệu, rồi nhanh chóng lan sang rủi ro

Ngày 4/3/2026, Reuters đưa tin MSC công bố phụ phí nhiên liệu khẩn cấp, có hiệu lực từ ngày 16/3/2026, áp dụng cho một số tuyến và nhánh thị trường như sau:

Châu Âu đi Nam Phi áp dụng phụ phí 60 USD/TEU đối với hàng thường và 90 USD/TEU đối với hàng lạnh. Bắc Tây Âu đi quần đảo Canary áp dụng phụ phí 25 EUR/TEU với hàng thường và 35 EUR/TEU với hàng lạnh.

Điểm cần chú ý là phụ phí dạng “khẩn cấp” thường được kích hoạt rất nhanh khi giá nhiên liệu tăng, lịch tàu bị đảo lộn, tàu phải tránh tuyến, đi vòng hoặc phát sinh thời gian chờ. Nói cách khác, phần biến động lớn không nằm ở cước cơ bản, mà nằm ở khoản phụ thu cộng thêm theo từng thời điểm.

Song song đó, ngày 3/3/2026, Reuters cho biết MSC triển khai biện pháp vận hành gọi là kết thúc hành trình tại cảng an toàn gần nhất, tức hàng đi vùng Vịnh có thể được dỡ tại một cảng an toàn thay vì điểm đến ban đầu, đồng thời áp phụ phí bắt buộc 800 USD mỗi container để bù đắp chi phí phát sinh do thay đổi hành trình. Đây là dấu hiệu cho thấy phụ phí không chỉ xuất phát từ nhiên liệu, mà còn gắn chặt với rủi ro tuyến đường và chi phí khai thác bất thường.

Đến ngày 5/3/2026, Reuters tiếp tục cho biết MSC áp phụ phí chiến sự đối với một số luồng hàng đi châu Phi và các đảo thuộc Ấn Độ Dương, với mức tham chiếu khá cao tùy theo từng luồng:

Từ tiểu lục địa Ấn Độ đi Đông Phi, Somalia, Mozambique và các đảo thuộc Ấn Độ Dương, phụ phí áp dụng ở mức 500 USD cho container 20 feet hàng khô và 1.000 USD cho container lạnh. Từ các nước vùng Vịnh đi Tây Phi, Đông Phi và Nam Phi, phụ phí áp dụng ở mức 2.000 USD cho container 20 feet, 3.000 USD cho container 40 feet và 4.000 USD cho container lạnh.

Đây là kiểu phụ phí “đánh thẳng” vào yếu tố rủi ro, thường xuất hiện khi hãng tàu phải gánh thêm chi phí an ninh, chi phí đổi hướng hành trình và áp lực bù đắp rủi ro hợp đồng.

“Mặt bằng giá” theo chỉ số tham chiếu: giảm nhẹ, nhưng chưa phản ánh giá thực trả

Để nhìn bức tranh lớn hơn, các chỉ số tham chiếu vào cuối tháng 2/2026 cho thấy cước bình quân vẫn đang giảm nhẹ:

Chỉ số container toàn cầu Drewry tuần ngày 26/2/2026 ở mức 1.899 USD/container 40 feet, giảm 1% so với tuần trước.

Chỉ số giá container toàn cầu Freightos Baltic hiển thị mức hiện tại khoảng 1.934,60 USD.

Ý nghĩa thực tế là: chỉ số tham chiếu có thể đang giảm theo mùa, nhưng khi phụ phí nhiên liệu và rủi ro tăng mạnh, thì giá trọn gói thực trả lại có thể tăng lên hoặc rất khó chốt. Lý do là các khoản phụ phí này có thể thay đổi theo ngày hiệu lực, theo cảng, theo tuyến và theo mức độ rủi ro của từng thời điểm.

Vì sao tháng 3 dễ xuất hiện làn sóng tăng phụ phí?

Tháng 3 thường là giai đoạn thị trường và hãng tàu phản ứng mạnh vì một số nguyên nhân:

Nhu cầu sau Tết và đầu năm chưa thật sự ổn định, nhưng lịch tàu đã bị đứt nhịp do rủi ro tuyến đường.

Khi rủi ro tăng, hãng tàu thường ưu tiên giữ ổn định vận hành và bảo toàn biên lợi nhuận bằng cách tăng phụ phí thay vì điều chỉnh ngay cước cơ bản.

Các khoản phát sinh như nhiên liệu, vòng quay container rỗng, thời gian chờ, phí neo đậu, phí an ninh… thường được đưa vào cơ chế phụ phí nhanh hơn nhiều so với việc thay đổi bảng cước chính.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp kho, dịch vụ hậu cần và xuất nhập khẩu

1) Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu: quản trị giá trọn gói thực tế thay vì chỉ nhìn chỉ số tham chiếu

Tách báo giá thành hai phần rõ ràng: cước cơ bản và các khoản phụ phí theo thời điểm hiệu lực, trong đó phải ghi rõ điều kiện áp dụng, ví dụ: có hiệu lực từ ngày 16/3, áp theo tuyến nào, cảng nào.

Siết chặt điều khoản phụ phí trong hợp đồng: nếu bán theo điều kiện giao hàng mà người bán chịu cước, hoặc mua theo điều kiện người mua tự thuê tàu, thì cần quy định rõ cơ chế cập nhật phụ phí và thời hạn thông báo trước.

Chốt lịch tàu theo khoảng thời gian dự kiến thay vì mốc cứng: Đồng thời ưu tiên đơn vị vận chuyển hoặc giao nhận có khả năng đổi tuyến khi rủi ro tăng cao.

2) Với kho dịch vụ hậu cần và trung tâm phân phối: chuẩn bị cho 3 phản ứng phổ biến của khách hàng

Khi phụ phí tăng mạnh, khách hàng thường có 3 phản ứng chính. Kho nên chủ động chuẩn bị để đón đúng nhu cầu:

(1) Đẩy tồn kho về gần thị trường tiêu thụ
Nhu cầu thuê kho và trung tâm phân phối tăng lên. Vì vậy nên chuẩn bị sẵn các gói tồn kho đệm, cam kết rõ chỉ số tiếp nhận và xuất hàng, cùng năng lực xử lý vào ngày cao điểm.

(2) Đổi điều kiện giao hàng để chuyển bớt chi phí và rủi ro
Đơn vị kho vận có thể tư vấn cho khách về tác động đến tồn kho, lịch nhập xuất và chi phí lưu kho khi thời gian vận chuyển biến động.

(3) Chia nhỏ lô hàng, chuyển hàng gấp sang đường hàng không hoặc kết hợp biển – hàng không
Nếu khách thay đổi phương thức vận chuyển, kho cần hỗ trợ chia chọn, dán nhãn, đóng gói lại, trung chuyển nhanh và giảm thời gian nằm kho để tránh phát sinh phí lưu bãi.